Wobec mnogości odczynów i osutek polekowych oraz ich różnego uwarunkowania i patomechanizmu przebieg ich i zejście wykazują znaczne różnice; jednak wiele ich cech należy uznać za wspólne dla wszystkich osutek. Duża ich część wykazuje skłonność do uogólniania się na całe powłoki, co jest znamienne szczególnie dla osutek płonicowatych lub odrowatych. Wysiew tych osutek zbiega się często ze wzrostem temperatury, a chorzy skarżą się na uczucie ogólnego rozbicia i odczuwają pieczenie i świąd skóry. Osutki tego typu pojawiają się około 9 dnia od rozpoczęcia leczenia danym lekiem, często o małej masie cząsteczkowej. Z odpowiedzialnych za te osutki leków wchodzą w grę: atebryna, belladona, sulfonamidy, streptomycyna, salicylany, barbiturany, Fenactil. Osutki te mają pochodzenie alergiczne, częściowo toksyczne. Ogólnie w obrazie klinicznym osutek zwracają uwagę: 1) zapalny charakter wykwitów oraz skłonność do ich zlewania się; 2) częsta wielopostaciowość; 3) świąd lub palenie skóry oraz dreszcze — w razie uogólnienia się stanu zapalnego powłok; 4) szczytowe nasilenie objawów przedmiotowych i podmiotowych w osutkach przechodzących w erytrodermię; 5) częste występowanie: gorączki, bólów stawów, utraty łaknienia, nudności i wymiotów, cech pobudzenia u chorych; 6) w odczynach typu anafilaktycznego zaburzenia ze strony układu krążenia; 7) ustępowanie większości osutek po odstawieniu leku; w toksykodermiach polekowych ustępowanie zmian skórnych bardzo powolne w ciągu tygodni i miesięcy.

Ze względu na częstość występowania osutki po penicylinie mają duże znaczenie praktyczne. Dochodzi do nich u l—10% leczonych tym antybiotykiem, prawie 50% odczynów jest lekkich i polega na wzroście temperatury. Do odczynów lekkich zalicza się również pokrzywkę. Choroba posurowicza po penicylinie stanowi poważniejszy zespół objawów, dlatego jest konieczne umieszczenie tych chorych w szpitalu. Zależnie od preparatu penicyliny do ustąpienia choroby posurowiczej dochodzi w ciągu 2—3 tygodni lub w okresie dłuższym. Najgroźniejszą postacią alergii na penicylinę jest wstrząs oraz stany podwstrząsowe, obciążone — wcale nie wyjątkowo — zejściem śmiertelnym, co czyni nieodzownym zachowanie szczególnej ostrożności w przypadku osób podejrzanych o rozwój uczulenia na penicylinę. Strona immunologiczna odczynów po penicylinie jest bardzo złożona. Z kilku grup determinujących uczulenie najważniejsza jest grupa penicyloilu. Penicylinę w połączeniu z polilizyną stosuje się do diagnostycznych testów śród-skórnych. Dodatni wynik tej próby, podobnie jak próby wykonanej z krystaliczną penicyliną G, świadczy o uczuleniu chorego na antybiotyk i zmusza do rezygnacji z jego stosowania. Najpewniej przed wstrząsem zabezpiecza niestosowanie penicyliny u chorych z wywiadem nietolerowania tego antybiotyku. Z innych rzadkich odczynów toksycznych można wymienić wypadanie włosów po lekach cytostatycznych oraz występowanie agranulocytozy po piramidonie.

Siedliskiem osutek mogą być również błony śluzowe, zwłaszcza jamy ustnej. Pojawiać się tu mogą wykwity rumieniowe i nadżerki, a w przypadku zatrucia jodem i bromem dochodzić może do brodawko-wania. Zmiany te mogą się rozwijać równolegle ze zmianami skórnymi lub niezależnie od nich. Rodzaj osutki a typ leku. Mimo braku zależności między lekiem a rodzajem osutki niektóre leki powodują częściej pewien typ osutki: 1) osutki pokrzywkowate — surowice, penicylina, salicylany, nowokaina i jej pochodne, chinina, szczepionki; 2) zapalenie złuszczające skóry — arsen, złoto, rtęć, barbiturany, butapirazol, kwas salicylowy, chinina, sulfonamidy; 3) osutki wypryskowate — penicylina, streptomycyna, sulfonamidy, nowokaina, chlorotiazyd; 4) osutki pęcherzowe — penicylina, sulfonamidy, butapirazol, hydantoina, jod, fenolftaleina, dapson; 5) osutki stałe — barbiturany, fenolftaleina, sulfonamidy, dapson, chinina, tetracykliny; 6) osutki o typie rumienią wielopostaciowego — sulfonamidy, barbituranysalicylany; 7) osutki krwotoczne — Sedormid, detreomycyna, sulfonamidy, butapirazol, tiouracyl, cytostatica, barbiturany; osutki liszajowate — antimalarica, chlorotiazyd, fenotiazyna i jej pochodne, złoto; 9) osutki typu martwicy naskórkowej — butapirazol, detreomycyna; 10) osutki typu erytrodermii — sulfonamidy, złoto, hydroksyfenylobutazon (Tanderil); 11) osutki trądzikowate oraz o tendencji do przerostu — chlor, jod, brom; 12) osutki typu ŚLE — hydralazyna.